Kleine vergoeding voor gebruik
Waterkiosken en openbare toiletten worden in Afrika nu al veel gebruikt, maar de kwaliteit en service zijn vaak erbarmelijk. Het project 'Safi Sana' (Swahili voor 'Het gaat me goed') wil nu units beschikbaar stellen met onder meer 'dry toilets' en douches die technisch en economisch goed onderhouden en beheerd worden. Lokale beheerders kunnen een langlopend franchise- of leasecontract sluiten met het Nederlandse moederbedrijf, dat helpt bij onderhoud en management. De huursom verdienen de beheerders terug door een kleine vergoeding te vragen aan de gebruikers van de toiletten annex waterkiosken. Stichting Aqua for All zoekt nu bedrijven en instellingen die geld, kennis of tijd in de onderneming willen steken.

Bedrijfseconomische opzet uniek
Het bijzondere van het project is de lease- of franchiseconstructie, legt directeur Sjef Ernes van Stichting Aqua for All uit, die het Safi Sana-concept nu 'in de markt' wil zetten. De bedrijfseconomische opzet moet sanitatie zowel voor investeerders als beheerders interessant maken. "Het franchise-leasemodel moet zorgen voor de nodige investeringen voor gebouwen en installaties en legt tegelijk de basis voor decentrale sanitatievoorzieningen waaruit de plaatselijke bevolking ook een inkomen kan halen. Dat geldt niet voor alleen de beheerder die geld voor het gebruik kan vragen, maar er kunnen ook allerlei activiteiten rondom een dergelijke publieke voorziening ontstaan", stelt Ernes.

Uitbreiden met hergebruik urine en faeces
Het houdt niet op bij het publieke toilet, want de unit kan in een wijk ook dienen als centrale inzameling van fecaliën en urine vanuit de omgeving. De urine kan worden verwerkt tot meststof, en de fecaliën tot biogas of compost. Het grijswater uit onder meer de douches van de units, kan opnieuw worden gebruikt. Ook het regenwater kan worden opgevangen en wordt in de unit hergebruikt.

Interesse van investeerders en technologiebedrijven
Juist die combinatie van sanitatie en verwerkingstechnieken maakt het ook interessant voor Nederlandse deelnemers die zo hun expertise of kennis kunnen toepassen, ontwikkelen en vermarkten. "Het concept trekt behoorlijke belangstelling van mogelijke investeerders of participanten", vertelt Ernes. "Dit concept biedt op termijn ook de mogelijkheden voor schaalvergroting van economisch hergebruik van urine en faeces."

Plannen voor start met 10 tot 20 units
Er staan al plannen op stapel voor ongeveer tien tot twintig units in Accra (Ghana), Nairobi, Mombasa en Kisumu (allen Kenia). Dit jaar zouden al drie of vier units gebouwd kunnen worden. "Dat zijn de 'launching customers'," verklaart Ernes. Hij verwacht dat deze units vooral tot stand zullen komen door bestaande faciliteiten helemaal op te knappen en te moderniseren. Een gebouwtje met 20 toiletten, 20 douches en watervoorziening zal ongeveer 50.000 tot 100.000 euro kosten. Ernes hoopt dat Safi Sana in eerste instantie ongeveer 500.000 tot 1 miljoen euro aan investeringen kan binnenhalen.

"Het gaat nu om echte handtekeningen"
Ernes gaat nu voor Safi Sana actief op zoek naar investeerders en deelnemers. Het project zal op 18 maart worden gepresenteerd tijdens een Unicef-NWP 'matchmaking' in Rotterdam. Ernes benadrukt dat het nu om concrete afspraken gaat: "Het gaat er nu niet meer om dat partijen alleen hun interesse tonen. Die tijd is voorbij. Het gaat nu om een handtekening voor deelname. Dat hoeft niet alleen met geld te zijn, dat kan ook geld of kennis zijn."

Publieke toiletten passen bij 'autarkische' concepten
Een van de participanten én initiatiefnemers is het Cluster Gezondheid & Water (CGW) uit Eindhoven. Dit cluster is een samenwerking van waterbedrijf Brabant Water, waterschap De Dommel, Kiwa Water Research, TNO en Philips. Het cluster is opgezet om kennis te combineren en innovaties te ontwikkelen en die ook snel op de markt te kunnen brengen, legt projectcoördinator Peter Letitre van TNO uit. Een van de concepten waar het CGW zich op richt is de zogenaamde 'autarkische gemeenschap'. De nadruk ligt daarbij op zelfvoorziening in een bepaalde stad, wijk of dorp. "Het idee van Safi Sana met de publieke toiletten en waterkiosken past hier goed in. Maar er spelen ook allerlei zaken rondom sanitatie waarmee we aan de slag kunnen, zoals verwerking van urine en fecaliën voor hergebruik, bijvoorbeeld voor energie of meststof."

Niet charitatief, maar op basis van rendabel investeringen
Over de inzet in Safi Sana is Letitre helder. "Het Safi Sana-concept is gebaseerd op marktprincipes en niet alleen op een charitatieve basis of maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit project moet echt gaan draaien op rendabele investeringen", benadrukt Letitre. "Natuurlijk heb je in de beginfase partijen nodig die de risico's afdekken. Wij als cluster steken er nu al geld in, mede als opstarthulp. Je kunt de organisatie op poten zetten, pilots uitvoeren en dan begin je geleidelijk met uitbouwen. Op dat moment moeten meer investeerders gaan instappen."

Lees meer over het projectvoorstel dat Aqua for All op de NWP-matchmaking op Wereld Water Dag presenteert: Safi Sana

Meer informatie